سقوط از قله های ۵۰۰ میلیون دلاری صادرات فرش به ۳۰ میلیون دلار رسید
آچار: صادرات فرش دستباف ایران به 30 میلیون دلار سقوط کرده؛ رقمی که از افول جایگاه جهانی این هنر-صنعت حکایت دارد و زنگ خطری جدی برای سیاست گذاران و کنشگران این حوزه را به صدا درآورده است.
به گزارش آچار به نقل از مهر، صادرات بالاتر از ۳۰ میلیون دلاری فرش دستباف ایران به ۶۱ کشور جهان در امسال، در مقایسه با گذشته طلایی این هنر-صنعت، تصویری روشن از افول تدریجی جایگاه جهانی آن ترسیم می کند؛ صنعتی که زمانی نه تنها یکی از اصلی ترین نمادهای هویت فرهنگی ایران بود، بلکه سهمی تعیین کننده در ارزآوری غیرنفتی کشور داشت.
بر اساس جدیدترین آمارهای انتشار یافته از طرف مرکز ملی فرش ایران، از شروع سالجاری تا حالا هزار و ۷۳۷ تن فرش دستباف ایرانی به ۶۱ کشور صادر شده و ارزش این صادرات به بالای ۳۰ میلیون دلار رسیده است. این تنوع جغرافیایی بازارهای هدف نشان داده است که فرش ایرانی بازهم در سبد کالایی خیلی از کشورها حضور دارد، اما فاصله چشم گیر این رقم با صادرات چند صد میلیون دلاری دهه های گذشته، زنگ هشداری جدی برای سیاست گذاران و کنشگران این حوزه به حساب می آید.
فاصله معنادار با دوران اوج
نگاهی به کارنامه صادراتی نه چندان دور فرش دستباف، عمق این عقب نشینی را آشکارتر می کند. در سال ۱۳۹۶ ارزش صادرات این محصول به حدود ۴۲۶ میلیون دلار رسید؛ رقمی که هرچند نسبت به دهه های قبل روندی کاهشی داشت، اما بازهم جایگاه ایران را بعنوان یکی از بازیگران اصلی بازار جهانی حفظ می کرد. حتی از سال ۱۳۷۴ به بعد که صادرات نسبت به سالهای اوج قبل از آن کاهش پیدا کرد، هیچ وقت به کمتر از ۵۰۰ میلیون دلار نرسید. در آن سال ها که کل صادرات غیرنفتی کشور بین ۵ تا ۷ میلیارد دلار در نوسان بود، فرش دستباف سهم قابل توجهی در ارزآوری داشت و ایران بازهم اولین صادرکننده این محصول در جهان محسوب می شد.
با ورود به دهه ۹۰ اما روند نزولی شتاب گرفت. تشدید تحریم های بین المللی، محدودیت های بانکی و مشکلات نقل وانتقال ارز، اولین ضربه های جدی را وارد کرد. ارزش صادرات از ۴۲۷.۳ میلیون دلار در سال ۱۳۹۱ به ۲۹۰ میلیون دلار در سال ۱۳۹۴ کاهش پیدا کرد. این کاهش بالاتر از ۱۳۰ میلیون دلاری در فاصله سه سال، نشانه ای از تضعیف تدریجی دسترسی ایران به بازارهای جهانی بود. اما در سال ۱۳۹۶ صادرات مجدد شدت گرفت و رقم ۴۲۶ میلوین دلار را ثبت نمود.
خروج ایالات متحده از توافق هسته ای و بازگشت تحریمها، نقطه عطف دیگری در این راه نزولی به حساب می آید. با روی کار بودن دولت دونالد ترامپ، فرش ایرانی در اولین لیست کالاهای تحریمی قرار گرفت و مسیر صادرات به یکی از مهم ترین بازارهای هدف در عمل مسدود شد. بازار آمریکا که سال ها مقصد بخش قابل توجهی از فرش های نفیس ایرانی بود، ناگهان از دسترس صادرکنندگان خارج شد. نتیجه این تحولات، سقوط صادرات به کمتر از ۷۳ میلیون دلار در سال ۱۳۹۸ بود؛ رقمی که نسبت به سالهای قبل از آن کاهش شدیدی را نشان می داد.
روند نزولی در سالهای بعد هم ادامه یافت. در سال ۱۴۰۱ تنها ۵۰.۷ میلیون دلار صادرات ثبت شد؛ رقمی که بیان کننده کاهش ۷۸ درصدی نسبت به سال ۱۳۹۷ و افتی نزدیک به ۹۸ درصدی (به قیمت جاری) نسبت به سال ۱۳۷۳ است. در سال ۱۴۰۲ این عدد به کمتر از ۵۰ میلیون دلار رسید و در سال ۱۴۰۳ با ثبت ۴۱.۷ میلیون دلار، رکورد تازه ای از کاهش به جا گذاشت.
بررسی روند سالهای اخیر نشان داده است کاهش تدریجی از سال ۱۴۰۱ آغاز شد؛ صادرات در سال ۱۴۰۲ با افتی ملایم به ۴۹ میلیون دلار رسید، اما از ۱۴۰۳ به بعد شرایط به وضوح بحرانی تر شد و رقم ۴۱.۷ میلیون دلار ثبت گردید. حال امسال هم صادرات به حدود ۳۰ میلیون دلار رسیده است؛ عددی که در مقایسه با دوران اوج، تنها کسری ناچیز از سهم پیشین ایران در بازار جهانی را نشان داده است.
نقشه جدید مقاصد صادراتی
با وجود این کاهش شدید، فرش دستباف ایران بازهم به ۶۱ کشور صادر می شود. بررسی مقاصد صادراتی نشان داده است امارات متحده عربی، آلمان، ژاپن، چین و آفریقای جنوبی پنج واردکننده اصلی فرش دستباف ایران در این دوره بوده اند.
قرار گرفتن امارات متحده عربی در صدر لیست، بالاتر از آن که به معنای مصرف داخلی بالا باشد، به نقش این کشور بعنوان هاب تجاری منطقه و مرکز صادرات مجدد بازمی گردد. بخش مهمی از فرش های صادرشده به امارات، بوسیله این کشور راهی سایر بازارها می شود.
در میان بازارهای اروپایی، آلمان بازهم جایگاه مهمی دارد. آلمان سال ها یکی از بازارهای سنتی و با کیفیت فرش ایرانی بوده و مشتریان آن عمدتا خواهان آثار نفیس، هنری و دارای اصالت منطقه ای هستند. در شرق آسیا هم ژاپن بازهم در زمره بازارهای مهم قرار دارد؛ بازاری که به کیفیت، ظرافت و اصالت اهمیت ویژه ای می دهد.
حضور چین در بین پنج مقصد نخست، از تغییر آرایش تجارت جهانی و رشد سهم بازارهای آسیایی در مبادلات کالاهای هنری حکایت دارد. همین طور آفریقای جنوبی بعنوان یکی از مقاصد قابل توجه، نشان دهنده تنوع جغرافیایی بازارهای هدف است، هرچند حجم صادرات به این کشورها در مقایسه با ظرفیت بالقوه بازار جهانی بازهم محدود ارزیابی می شود.
پویایی نسبی در بخش تولید
در سوی دیگر این معادله، بخش تولید هنوز نشانه هایی از پویایی را حفظ نموده است. بگفته رئیس مرکز ملی فرش ایران، در ۱۰ ماهه سال ۱۴۰۴ در مجموع ۲ میلیون و ۴۳۰ هزار متر مربع فرش دستباف در کشور تولید شده است. این عدد نشان داده است با وجود افزایش هزینه مواد اولیه، رشد دستمزدها، تورم و نوسانات شدید نرخ ارز، شبکه گسترده بافندگان در روستاها و شهرهای کوچک بازهم فعال است.
صنعت فرش دستباف علاوه بر ارزش فرهنگی، یکی از مهم ترین منابع اشتغال در مناطق کمتر برخوردار به حساب می آید. صدها هزار بافنده، عمدتا زنان در مناطق روستایی، از این راه امرار معاش می کنند. ادامه تولید در این مقیاس، از تاب آوری نسبی این بخش حکایت دارد، هرچند فاصله میان ظرفیت تولید و امکان فروش در بازارهای جهانی، به چالشی اساسی تبدیل گشته است.
ضرورت بازبینی سیاست ها
کارشناسان اعتقاد دارند مجموعه ای از عوامل داخلی و خارجی در پایین آوردن صادرات نقش داشته اند؛ از تحریمها، نوسانات شدید نرخ ارز و محدودیت های بانکی گرفته تا ضعف در بازاریابی بین المللی، نبود برندینگ منسجم، تغییر سلیقه مشتریان جهانی و رقابت فزاینده کشورهای دیگر در تولید فرش دستباف و ماشینی.
همچنین رشد هزینه های تولید و کاهش قدرت خرید در بازارهای هدف، بر تقاضا برای کالایی که در خیلی از کشورها در زمره کالاهای لوکس طبقه بندی می شود، تأثیر گذاشته است. در چنین شرایطی، نبود دسترسی ساده به شبکه های بانکی بین المللی و دشواری در نقل وانتقال ارز، کار صادرکنندگان را پیچیده تر کرده است.
بسیاری از کارشناسان براین باورند که با اصلاح سیاستهای حمایتی، تسهیل فرآیندهای صادراتی، توسعه بازاریابی دیجیتال و تمرکز بر بازارهای نوظهور، میتوان قسمتی از جایگاه از دست رفته را احیا کرد. آینده فرش دستباف ایران، بالاتر از هر زمان دیگری، به تصمیم های سیاستی، نوآوری در بازاریابی و توانایی برگشت به بازارهای جهانی گره خورده است.
به اجمال، با ورود به دهه ۹۰ اما روند نزولی شتاب گرفت. صدها هزار بافنده، عمدتاً زنان در مناطق روستایی، از این راه امرار معاش می کنند. همین طور رشد هزینه های تولید و کاهش قدرت خرید در بازارهای هدف، بر تقاضا برای کالایی که در بسیاری از کشورها در زمره کالاهای لوکس طبقه بندی می شود، تأثیر گذاشته است.
منبع: a4f.ir
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب